نقد ادبی

ادبیات در هر شکل و قالبی که باشد، نمایشگر زندگی و بیان کننده ارزشها و معیار ها و ویژگیهایی است که زندگی فردی و جمعی بر محور آنها می چرخد. نقد وبررسی و ارزیابی آثار ادبی نیز چنین است و نمی تواند بدور از آن ارزشها و معیارها باشد و بی توجه از کنار آنها بگذرد. به عبارت دیگر  نقد و بررسی آثار ادبی را از دید گاهی می توان درس زندگی نامید با همه گستردگی و تنوع  و خصوصیات و مظاهر آن.

ادبیات از دو گذرگاه ما را با زندگی پیوند می دهد: از گذرگاه عاطفی، وقتی که آن را می خوانیم، از گذرگاه خردورزی، وقتی که آن را نقد و بررسی می کنبم. وقتی ما قطعه شعری را می خوانیم، عواطف و احساسات ما با عواطف و احساسات شاعر جنبه مشترک پیدا می کند و با او هم سویی روانی پیدا می کنیم، و یا وقتی سر گذشتی را در مطا لعه  می آوریم، به قول((آندره موروا)) در کشاکش حا دثه بزرگی قرار می گیریم و لحظات زندگیمان با آن حادثه آمیختگی پیدا می کند، در این موارد نفس و جان ما نمی تواند از اثر پذیری بر کنار ماند. از جهت خردورزی نیز اگر به درستی به تحلیل و نقد آثار ادبی بنشینیم و جنبه های مثبت و منفی آنها را دریابیم زندگی را مطرح ساخته ایم.

مطالعه و بررسی آثار باید با بررسی توام جنبه های زبانی، هنری و محتوایی انجام گیرد. به این معنی که پس از حل دشواریهای واژهای و تعبیرها و اصطلاحات متن، و اشاراتی که به تاریخ و قصص و اساطیر ممکن است وجود داشته باشد، باید به بررسی ارزش هنری و سپس به تجزیه و تحلیل محتوای آثار بپردازیم: اندیشه های والا و ارزشمند را باز نماییم و پندارهای سخیف و کج اندیشیهای نا بخردانه را نقد کنیم. عبارات و ابیات و تعبیرهای زیبا و استوار را با دلیل و حجت نشان دهیم و ابیات و جملات و عبارات نازیبا و نا استوار را باز نماییم، و اگر اثر شکل داستانی دارد، آن را از جهت داستان بررسی کنیم. مثلا در داستان رستم و سهراب اگر فقط واژهای دشوار را معنی کنیم و چند ویژگی زبان راکه در سخن فردوسی هست باز گوییم که مثلا برای یک متمم دو حرف اضافه  آورده است، یا((کجا)) را در معنی ((که)) به کار برده است، داستان را به عنوان یک پدیده ی لسانی مطرح کرده ایم. برای آنکه داستان به عنوان یک اثر ادبی مطرح شود، پس از طرح و توضیح نکته های زبانی و ارزش های هنری یا ارزش های  مربوط به فنون بلاغی در مرحله ی سوم باید محتوای داستان را از جهت داستان شناسی، و در این مورد به خصوص از جهت تراژدی شناسی، گره خوردگی، اوج و فرود داستان، جنبه های روان شناختی قهرمانان و سرانجام ظرایفی که داستان را به عنوان تراژدی برتر معرفی می کند، مطرح می سازیم.