|
فرهنگ و هنر -
دستگاه های موسیقی ایران
|
|
پنجشنبه ، 5 آذر 1388 ، 06:24 |
دستگاههای موسیقی ایرانی
موسیقی امروز ایران عبارت از هفت دستگاه است. شور، ماهور ، همایون ، سه گاه ، چهار گاه ، نوا و راست پنجگاه .
دستگاه ، به آوازی اطلاق می شود که بستن درجات گام آن ، و فواصل جزء آن شباهت به گام دیگری نداشته باشد .
آوازهای ایران را به سه قسمت متمایز می توان ترتیب نموده و دستگاه ـ نغمه ـ گوشه ، و اگر موسیقی ایران را مملکتی فرض کنیم ، دستگاه را ولایت و نغمات را شهر و گوشه ها را خانه تعبیر می نمائیم .
شرط دستگاه بودن آن است که از حیث گام دارای چهارم و پنجم درست بوده و ضمنا ً در فواصل بین نوت ها نیز مستقل باشد یعنی شباهت به گام دیگری نداشته باشد . این نوع را دستگاه می توان گفت : زیرا قابل این است که دارای نغمات و گوشه های مختلف باشد مانند دستگاههای شور، ماهور، چهارگاه ، همایون و غیره .
در هر دستگاه دو نوع آواز اصلی و فرعی می توان داشت ، اصلی آوازیست که در همان گام است مثل داد،آذربایجانی وغیره ، اما فرعی آوازیست که از دستگاه دیگر قرض شده .
نغمه: چنان که گفتیم ، نغمه را می توان به منزله ی شهری از ولایتی تصور کرد . همان طور که مشهد و سبزوار و تربت حیدریه و غیره شهرهای ایالت خراسان و در هر یک ازآنها رنگ اجتماعی و عادات کلی ایالت خراسان را می توان یافت . در دستگاه شور هم از نغمات ابوعطا ـ دشتی ـ بیات ، ترک و غیره رنگ کلی و لهجه ی مخصوص شور را می توان استنباط نمود .
گوشه: گوشه عبارت از آهنگی است ، که درفاصله ی یک دانگ با یک پنجم ادا شود . عموما ً از چند نت تجاوز نمی کند و گوشه دارای تقسیمات جز نمی باشد .
دستگاه شور : آوازی است که با ذوق مشرقیها موافق و سهل و مورد پسند عمومی است زیرا فواصل پرده های آن خیلی با هم فرق ندارند و اغلب نغمات طوائف و ایلات و عشایر در زمینه ی این دستگاه است .
نغمات شور: عبارتست است از : ابوعطا ،بیات ترک ، افشار، دشتی و گوشه های شور از این قرارند : : سلمک ، رضوی ، شهناز ، کوچک و بزرگ حسینی ، دوبیتی ، خارا، ملا نازی ،گریلی .
بیات اصفهان : بیات اصفهان را دستگاه نمی دانند ، ولی در این عصر به تدریج اهمیت پیدا کرده است؛گوشه های آن را جامه داران ،بیات راجع ، عشاق ، عبادت (یک نوع مثنوی است ).
دستگاه ماهور: ددرماهور آنچه اکنون معمولست ، عبارت از آوازهای کوچکی که گوشه می نامیم ، از گوشه های مهم ماهور ، داد ، نیریز ، دلکش ، شکسته ، عراق، راک ، خورازمی، و خاوران را می توان نام برد. استادان موسیقی عقیده دارند ، که موسیقی بین المللی را در دستگاه ماهور می توان اجرا کرد و زمینه ی آواز ماهور با متعلقاتش خیلی غن تر از زمینه ایست که امروزه موسیقی بین الملل دارد .
در واقع هرگوشه و هر آهنگی از ماهور نمونه ای از موسیقی های قدیم ایران و یونان و گامهای مختلفی است که اسمشان و طرزشان در تاریخ موسیقی قدیم نام برده می شود .
همایون: دستگاه همایون شباهت بسیار به گام کوچک دارد ، و با گوشه های بختیاری چکتوک ، بیداد ، شوشتری ، عشاق ، لیلی و مجنون و ساقی نام اجرا می شود .
دستگاه سه گاه: معمولا ً آنچه در درستگاه چهارگاه زده می شود ، تقریبا ً همان اسامی و روش در سه گاه نیز زده می شود ، فقط چون گام فرق نموده تفاوت بسیار می نماید گوشه های سه گانه بدین قرارند ،زابل مخالف ، مغلوب ، حصار ،ورشمه و ...
دستگاه چهارگاه: درگام چهارگاه همیشه دو علامت نیم پرده برشو ، و دو علامت ربعی قروشو با هم وارد شده اند. گوشه های آن عبارتند از : کرشمه ،بدر، زابل ،بسته نگار ، مخالف ، حصار ، ساز بانک ،حدی ، پهلوی و منصوری .
دستگاه نوا: این دستگاه گام مستقلی ندارد ، یعنی بین گام شور است ، و گوشه ها هر کدام به واسطه ی شخصیت آهنگ و وزن شناخته می شوند . ، کرشمه ، گردانبه ، بیات راجع ، عشاق ، عراق،نیشابورک ، نهضت ، رهاب ، تخت کاوس ، عشیران ، حسینی ، بوسلیک ، تبریز از گوشه های این دستگاه است .
دستگاه راست پنجگاه: همان گام ماهور است ، ولی موسیقی دانهای سطحی از درک آن عاجز می باشند .
راست: خود یک آوازی بوده ، که در موسیقی قدیم ما عنوانی دارد ، و پنجگاه هم گوشه ایست ولی امروز اصل موضوع مهمتر ازین دو گوشه است ، و در واقع آوازیست ، که همه ی آوازها در آن زده می شود . زنگ شتر قدیم ، بروانه ،روح افزا ، عشاق ، سپهر ، بحر نور ،نهیب ، محیر ، قرچه، نفیر فرنگ ، نوروز غرب ، ابوالچپ ، راک ، عبدالله ، راوندی ، طرز ، لیلی ، و مجنون ، نغمه ، زنگوله ، نیریز گوشه های آن است .
|
علوم و فنون
فرهنگ و هنر
تاریخ و جغرافیا
تحلیل و تفسیر
دین و احکام
بهداشت و سلامت
آموزشی
اجتماعی
اقتصادی
فلسفه
مشاوره
دانستنی ها
