غزالی  1059 – 1111  

          ابوحمید محمد ابن غزالی ، فیلسوف ایرانی درقسمت شمال شرق این کشوربه دنیا آمد. بزرگترین اساتید اسلامی القاب ستایش آمیزی به وی داده اند از قبیل «راهنمای ایران واقعی» ،«تجلی اندیشۀ مذهبی»و«تأیید زنده اسلام» امرزوه در دنیای اسلامی ، به آثار او جنبۀ کلاسیک می دهند.

          غزالی که خود را از هرگونه تعصبی آزرده کرده بود از مسامحه مذهبی پشتیبانی می کرد و به همکیشان خود توصیه می نمود که در موضوع روش مذهبی ازیهودیان دیندار سر مشق بگیرند . در واقع فلاسفۀ یهودی قرون وسطی خیلی زود دریافتند که اصول و تعلیمات غزالی به تعلیمات آئین یهود نزدیک است و این موضوع را محققین مسیحی عصر ما نیز غالبا ً تأیید کرده اند .

          غزالی هرچند که پیرو وفادار قرآن بود ولی سخت تحت تأثیر تصوف بود و عقیده ای را هم که راجع به تجلی داشت از نو افلاطونی هایش اخذ کرده بود و کسانی را که این عقیده را نمی پذیرفتند کودکانی بیش نمی دانست زیرا در نظر او ، این ها عروسک یا بت های چوبی را با حقیقت اشتباه می کردند انتقاد او برعلیت چندین قرن بر نظرات امثال دیوید هیوم سبقت گرفته بود . گیوم دوکام و دیگر فلاسفه مسیحی از نفوذ او بی نصیب نماندند، وی بی جویی معرفت رابا عمل چاه کنی مقایسه می کرد چه در هردوحال باید درعمق فرو رفت و در هردو مورد ، موضوع مطلوب برای ادامه حیات است .